آیا وزارت اقتصاد میتواند اقتصاد دیجیتال را راهگشایی کند؟
در ماههای اخیر، مواضع و تصمیمات وزارت اقتصاد نشاندهنده تغییر نگرش به فناوری و اقتصاد دیجیتال در سیاستگذاریهای کلان اقتصادی کشور است. این تغییر رویکرد میتواند تأثیر مثبتی بر مدیریت و توسعه اقتصاد دیجیتال در ایران داشته باشد.
اقدامات وزارت اقتصاد در تشکیل کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال در هیات مقرراتزدایی، پیگیری مسائل پلتفرمها، تسهیل مجوزها و طراحی مسیرهای تامین مالی برای استارتاپها، همه به عنوان نشانههایی از این تغییر رویکرد مطرح میشود. سیدعلی مدنیزاده، وزیر اقتصاد، در همایش بیمه و توسعه به وضوح اعلام کرد که کشورهای عقبافتاده در موجهای قبلی توسعه، اکنون با سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، در پی جبران هستند و اگر ایران همگام با تحولات دیجیتال حرکت نکند، در دهه آینده فاصله بیشتری با اقتصاد جهانی خواهد داشت.
او همچنین بر لزوم بازتعریف قاعدهگذاری در صنایعی چون بیمه بر اساس اقتصاد دیجیتال و پلتفرمی تأکید کرد؛ تغییری که برای فعالان این صنعت، تفاوت معناداری با سالهای گذشته به شمار میآید. تأکید بر «نظارت برخط»، «هوشمندسازی»، «کاهش تصدیگری» و «تنظیمگری هوشمند» نیز نشاندهنده هدفگذاری وسیعتر وزارت اقتصاد در زمینه حکمرانی اقتصادی است.
علاوه بر این مواضع، برخی اقدامات عملی از جمله ورود وزارت اقتصاد به مقوله دریافت هزینههای غیرقانونی از تاکسیهای اینترنتی و لغو برخی از این مبالغ، توجه فعالان بازار را جلب کرده است. این اقدام به کسبوکارهای دیجیتال این پیام را منتقل میکند که ساختار اقتصادی دولت، مسائل این اکوسیستم را با جدیت بیشتری پیگیری میکند.
همچنین، ورود استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان به بورس، به یکی از محورهای کلیدی وزارت اقتصاد تبدیل شده است. این مسأله، سالها یکی از چالشهای اصلی اکوسیستم فناوری ایران بود، زیرا بسیاری از شرکتهای نوآور به دلیل ساختار متفاوت داراییها و مدل کسبوکارشان، قادر به ورود ساده به بازار سرمایه نبودند.
برخی کارشناسان بر این باورند که ریشه این رویکرد به پیشینه علمی و حرفهای وزیر اقتصاد بازمیگردد. مدنیزاده که تحصیلات خود را در رشته برق از دانشگاه شریف آغاز کرده و ادامه تحصیلاتش را در استنفورد در زمینه ریاضیات محاسباتی و دانشگاه شیکاگو در زمینه اقتصاد ادامه داده، از معدود مدیران اقتصادی دولت است که با ادبیات فناوری، داده و اقتصاد آشناست. این آشنایی ممکن است موجب توجه بیشتر او به مفاهیمی نظیر بهرهوری، اقتصاد داده، تحول دیجیتال و رقابت در برنامههایش شده باشد.
با این حال، هنوز برای قضاوت نهایی درباره نتایج این رویکرد زود است. اقتصاد دیجیتال ایران هنوز با چالشهایی مانند محدودیت سرمایهگذاری، بیثباتی مقررات و موانع زیرساختی روبروست. اما برای نخستین بار در سالهای اخیر، اقتصاد دیجیتال بهعنوان یک موضوع جدی و نه حاشیهای، بهعنوان بخشی از راهحل مسائل کلان اقتصادی ایران مطرح شده است.
این تغییر نگرش سبب شده تا از صنعت بیمه گرفته تا نظام مالیاتی و بازار سرمایه، ردپای واژههایی را مشاهده کنیم که تا چند سال پیش بیشتر مربوط به ادبیات استارتاپی بودند؛ نظیر هوشمندسازی، اقتصاد پلتفرمی، دادهمحوری و تنظیمگری دیجیتال. این مفاهیم بهنظر میرسد به تدریج در حال ورود به متن سیاستگذاری اقتصادی کشور هستند.