سرنوشت دلارهای آزادشده؛ فرصتی برای توسعه یا حل ناترازی اقتصادی؟
گزارشها از آزادسازی دلارهای بلوکهشده ایران در پی توافق احتمالی با آمریکا حکایت دارد. این منابع میتوانند به عنوان فرصتی برای توسعه مورد استفاده قرار گیرند، اما نگرانیها در مورد مصرف آنها برای جبران ناترازیهای اقتصادی از جمله در بخش انرژی وجود دارد.
به گزارش آرمان هنرکار، پس از سفر هیئت ایرانی برای آزادسازی پولهای بلوکهشده ایران در قطر، برخی منابع ادعا کردند که ایران برای امضای توافق، خواستار آزادسازی مبلغ ۲۴ میلیارد دلار است که نیمی از این مبلغ، معادل ۱۲ میلیارد دلار، باید پیش از امضای توافق آزاد شود. همچنین به گفته مقامات، مجموع پولهای بلوکهشده ایران در خارج از کشور حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود.
با فرض اینکه قسمتی از این پولها آزاد شود، نگرانی این است که محل مصرف آنها برای جبران کسری برخی امور جاری، از جمله واردات بنزین باشد؛ چرا که مصرف از تولید پیشی گرفته است.
طبق آمار رسمی، متوسط مصرف روزانه بنزین در سال گذشته حدود ۱۳۰ میلیون لیتر بوده که به ۱۳۷ میلیون لیتر در روز افزایش یافته است. تولید روزانه بنزین نیز حدود ۱۰۰ میلیون لیتر برآورد میشود، و بدین ترتیب شکاف حدود ۳۰ میلیون لیتری بین مصرف و تولید نمایان میشود.
رکوردشکنی ایرانیها در مصرف بنزین
نکته قابل توجه این است که ایران در میان ۱۹۰ کشور، در رتبه دهم مصرف بنزین قرار دارد. آمریکا با ۴.۱ لیتر به ازای هر شهروند در صدر بوده و بعد از آن کانادا با ۳.۰۵ و ایران با ۱.۵۲ لیتر قرار دارد. با توجه به مشکلات اقتصادی ایران، این حجم بالای مصرف گویای ارزانفروشی بنزین و در نتیجه مصرف زیاد آن در کشور است.
در مقایسه با کشورهای دارای تولید ناخالص داخلی مشابه، ایران پرمصرفترین کشور شناخته میشود. به عنوان مثال، پاکستان با جمعیت ۲۴۳ میلیون نفر مصرف روزانه بنزین آن یکچهارم ایران و سرانه مصرفش یکدهم ایران است.
ایران پرمصرفترین در آسیا
سرانه مصرف بنزین در ایران از همه کشورهای آسیایی به جز عربستان و امارات بالاتر است. این وضعیت در عربستان و امارات به دلیل درآمد پایدار دلاری، یارانههای عظیم انرژی و شرایط اقلیمی مناسب است.
بنزین در ایران چقدر ارزان است؟
تحلیل جداول مالی تولیدکنندگان بنزین نشان میدهد که قیمت هر لیتر بنزین معمولی اکتان ۸۷ در فروردین ماه ۱۴۰۵ برای پالایش نفت بندرعباس ۵۶ هزار و ۶۰۰ تومان و برای پالایش نفت اصفهان ۵۶ هزار و ۲۰۰ تومان بوده است. میانگین قیمت بنزین این شرکتها ۶۰.۹ هزار تومان است، اما با احتساب هزینههای لجستیکی، این رقم میتواند به حداقل ۷۵ هزار تومان برسد.
بر اساس سرانه مصرف بنزین، سهم هر ایرانی به ۱.۵۲ لیتر در روز میرسد که سالانه ۵۵۴.۸ لیتر میشود. همچنین شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده که از ۳۱ میلیون کارت سوخت فعال، ۲۲ میلیون برای خودروهای شخصی، ۶ میلیون برای موتورسیکلتها و ۳ میلیون برای ناوگان دولتی و عمومی است.
با کسر ۱۸۰ هزار کارت سوخت دولتی که از نرخهای تخفیفی بیبهرهاند، مجموع کارتهای سوخت فعال به ۳۰ میلیون و ۸۲۰ هزار میرسد که ماهانه ۶۰ لیتر با ۷۳ هزار و ۵۰۰ تومان تخفیف و ۱۰۰ لیتر با ۷۲ هزار تومان تخفیف خریداری میکنند. جالب است که میزان تخصیص بنزین به این کارتها از مصرف کل بنزین در ماه بیشتر است؛ برای مثال، مصرف کل بنزین در یک ماه ۴ میلیارد و ۱۱۰ میلیون لیتر است، در حالی که تخصیص به کارتها به ۴ میلیارد و ۹۳۱ میلیون لیتر میرسد.
بیش از نصف بودجه هزینه ارزانفروشی بنزین
این اعداد زمانی جالبتر میشوند که توان تولید بنزین در ایران به صورت ماهانه ۳ میلیارد لیتر تخمین زده میشود. به عبارتی، دولت عملاً بنزینی را به هر کارت سوخت تخصیص میدهد که توان تولید آن را ندارد و در حال حاضر برای تأمین بنزین، یک میلیارد و ۱۱۰ میلیون لیتر کمبود وجود دارد که تنها راه جبران آن واقعیسازی قیمتها و آزادسازی آن است.